Celal, cemal, kemal

“Tanrı derler Celal’le de tecelli eder. Hani zorlu deneyimler yaşatır bize, üzücü durumlar, korkunç durumlar ama Cemal’iyle de tecelli eder. Diyalektik evren ya.”

Avcıoğlu, tasavvufun celal, cemal ve kemal kavramlarını anlatıyor: Tanrı celaliyle de tecelli eder, bize zorlu, üzücü, korkunç deneyimler yaşatır; cemaliyle de tecelli eder, iyilikler, zevkler, hoşluklar ve keyifler yaşatır. Diyalektik evrende bu ikisinin dengesiyle bizi kemale, yani farkındalığa, arifliğe ulaştırır. Ardından fark, cem ve cemü’l-cem kavramlarını açıklıyor: fark çokluk âlemi, birbirimizi farklı kendinde şeyler sandığımız gerçekliktir; cem, bunun üstündeki “ondan başka varlık yoktur” düzeyidir; cemü’l-cemde ise kelimelerin ve bir şeyi toplayacak öznenin bile kalmadığını söylüyor.