Murat Avcıoğlu, tasavvuf, tarikat ve teozofi kavramlarını ayıklıyor ve kendi Tanrı kavramını anlatıyor.
Videonun bölümleri24 bölüm
Kesitler videonun neresinde?6 kesit · 24 bölüm
kesit seçtiğin bölüm başı
0:001:58:35
Şeritte parmağını gezdir ya da dokun: video o kesitten çalmaya başlar. Aşağıdaki düğmelerle kesitten kesite de geçebilirsin.
Bu videoda
Bugün birbirinin yerine kullanılan tasavvuf, tarikat, sufizm ve teozofi kavramları birbirinden ayrılır. İnsan bilgiye akıl, inanç ve sezgiyle ulaşmaya çalışır; mistikler de ikiye ayrılır: Bilinemeyeni içsel deneyimle yaşayan deneyimci mistikler ve gizli bilgiye ulaşılabileceğini söyleyen malumatçı mistikler. Avcıoğlu'na göre mistisizm yerleşik düzen kadar eskidir; dinlerin içinde anılması, baskı altında bulunduğu dinin kimliğine bürünmesinden kaynaklanır. Tasavvuf kelimesini yünden değil, teozofiden türetir; bugünkü tarikatları Nizamiye medreselerindeki Sünnilik ve teozofi sentezine, Anadolu'nun vahdet damarını ise Halaçlı Mansur, Ahmet Yesevi ve Horasan erenlerine bağlar.
Özetin devamını oku (1 paragraf)Özeti kısalt
İkinci bölüm Avcıoğlu'nun kendi inancına ayrılır: Materyalist, nihilist ve dindar olarak yaşadıktan sonra on beş yılı aşkın süredir bütüncüdür ve varoluşa iman eder. Tanrı'nın, tanımı gereği hiçbir şeye ihtiyacı olmadığı için burada yaşanan sebepsiz bir lütuftur. Aydınlanma bir anda gelebilir; yaşamakta ustalaşmak ise yıllar alır ve kimse seçilmiş değildir. Yunus Emre ile Tapduk Emre'nin eğri odun hikâyesi bu anlayışı özetler.
Avcıoğlu'nun Tanrı kavramı klasik tek tanrılı dinlerinkinden çok uzaktır: O varoluşa iman eder ve varoluştan büyük bir Tanrı olmadığını söyler. İnsanın karakter benliğini aşıp varoluşsal benliğini deneyimledikten sonra, hayatın ona verdiği rollerde olgunlaştığına inanır; öldüğünde karakter benlik yok olacak, varoluşsal benlik ise başka deneyimlerde başka lütuflara gark olacaktır. Herkesi Tanrı'nın bir tecellisi olarak görünce kimse ayrı gayrı kalmaz; insanın içinde şefkat doğar.
Mistik kelimesi kökünde gizem demektir ve gizem bir bilmece değildir: Bilmecenin cevabı vardır, gizemin yoktur. Bir grup mistik, Tanrı'nın, sonsuzluğun, anlamın, insanın, hayatın ve aşkın bilinecek şeyler olmadığını, ancak içsel deneyimle yaşanabileceğini söyledi. Buradaki aşk bir insan duygusu değildir. Avcıoğlu bu yolda yürüyenlere deneyimci mistikler diyor.
“Bilmece ve bulmacaların cevabı olur. Gizemlerin cevabı olmaz.”
İnsanı bu sönmeyen cehennemin ortasında huzurlu ve mutlu yaşatan sayısız yol vardır. Ölçü, akşam yastığa başımızı koyduğumuzda kendi içimizde yaptığımız muhasebedir; çünkü herkesi kandırabiliriz ama kendimizi kandıramayız. Kimseye zarar vermeden kendine huzurlu bir hayat kurabilen ve bunu başkasına dayatmayan biri eleştirilmez. Avcıoğlu böyle birinin ayaklarına dokunup suyunu çayını getireceğini söylüyor; çünkü bu gerçekten zor ve büyük bir başarıdır.
“Herkesi kandırabiliriz ama akşam yastığa başımızı koyduğumuzda kendimizi nasıl kandırırız?”
Tarihin büyük insanlarının, peygamber denenler de dâhil, kitap yazmak ya da din kurmak gibi bir amacı olmadı; onlar ümmülkitap denen ana kitaptaki bilgiyi dosdoğru okuyup toplumlarını yükseltmeye çalıştılar. Avcıoğlu'na göre bu okuma onlara özgü değil: Kendinde bir şey olmayan hiçbirimiz bir söz yaratamayız, ancak yazılmış olanı okuyabiliriz. O kitapta yalnızca güzel sözler değil, bütün sözler yazılıdır. Sonra gelenlerin bu öğretileri kurumsallaştırması ise ne iyidir ne kötü.
“Söylediğimiz her söz kocaman bir kitapta yazılıdır. Herkes oradan okur.”
Vahdet yolunda sık duyulan bir açıklama vardır: Tanrı gizli bir hazineydi, bilinmek istedi ve kendini bizim üzerimizden deneyimliyor. Avcıoğlu buna saygı duyar ama katılmaz. İnsanın ürettiği Tanrı kavramı, tanımı gereği hiçbir ihtiyacı ve eksiği olmayanı anlatır; bilinmeye ya da deneyime ihtiyaç duyan bir şey bu kavrama sığmaz. Öyleyse burada yaşanan her şey bizimle ilgilidir: Bir karşılığı olan ödül değil, padişahın yol kenarındakilere sebepsizce altın saçması gibi bir lütuftur.
“Lütfun bir sebebi yoktur; lütuf böyle bir şeydir.”
Bu konularla ilgilenmeyenlere ne olacak diye sorulur; Avcıoğlu'na göre bu yanlış bir sorudur. Çocukluktan beri kurtuluş fikriyle şartlandırıldık. Oysa kimsenin kurtulması gereken bir durumu yoktur; ortada herkesin ihtiyacına göre kendini geliştirebileceği zengin bir tecelliler havuzu vardır ve kimse seçilmiş değildir. Bir güneşi milyonlarca aynaya tutsanız da ortada hâlâ tek bir güneş vardır; aynaların çerçevelerinin farklı olması, hepsinin onun görünümü olduğunu değiştirmez.
“Bir güneşi beş yüz milyon aynaya tuttuğunuzda, ortada gerçekte hâlâ bir güneş vardır.”